Άνοιξε για το κοινό το τζαμί του Μουσταφά Μπέη στις Σέρρες (Φωτο)

Την ευκαιρία να επισκεφθούν το τέμενος Μουσταφά Μπέη είχαν το πρωί της Δευτέρας 21/11 οι Σερραίοι και όχι μόνο φίλοι της ιστορίας...

Η δράση πραγματοποιήθηκε από τον Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων στο πλαίσιο της “Ημέρας για την ανάδειξη του πολυσχιδούς έργου της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας”. Ο χώρος του τζαμιού άνοιξε για το κοινό στις 10.00 το πρωί και παρέμεινε ανοιχτός έως τις 14.00 με την είσοδο να είναι ελεύθερη. Τον κόσμο υποδέχτηκαν αρχαιολόγοι της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών οι οποίοι και πραγματοποιούσαν ξεναγήσεις στον χώρο.

Η ιστορία του τεμένους Μουσταφά Μπέη

Το τζαμί του Μουσταφά Μπέη βρίσκεται στην δυτική πλευρά της πόλης στην ιστορική συνοικία των Κάτω Καμενικίων όπου και στέκει αγέρωχο με τα πλήγματα τα οποία του έχει επιφέρει ο χρόνος να είναι εμφανής. Το τέμενος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αρχιτεκτονικής κληρονομιάς που απειλείται με κατάρρευση λόγω της ανθρώπινης αμέλειας. Ένα μεγάλο μέρος του κτιρίου έχει υποστεί τρομερές φθορές κάνοντας επικίνδυνη την παραμονή ή την προσέγγιση σε αυτό.

Δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς χτίστηκε πρωταρχικά το μνημείο. Tο σημερινό σωζόμενο αποτελεί προϊόν εργασιών ανακαίνισης που χρηματοδοτήθηκαν από τον  ηγεμόνα της πόλης Μουσταφά Μπέη το 1519 μ.Χ όπως και μαρτυρείτε σε χρυσή επιγραφή που υπάρχει στην κορυφή της κεντρικής εισόδου του τζαμιού. Σύμφωνα με εκτιμήσεις πριν την ανακαίνιση του το κτίριο τελούσε χρέη ενός απλού  συνοικιακού τεμένους, ενώ από τις πηγές μας διασώζεται το όνομα «Χαζντζάρ Τζαμίον» όπως ήταν γνωστό την εποχή εκείνη.

Όπως προκύπτει από τα δομικά στοιχεία το τέμενος έχει περιέλθει δύο οικοδομικές περιόδους που έχουν καθορίσει τη σημερινή εικόνα του κτιρίου. Στην αρχική ανήκει ο τετράπλευρος χώρος που πρέπει να αποτελούσε ένα μικρό συνοικιακό τέμενος ή ευκτήριο οίκο στις παρυφές της πόλης. Σε δεύτερη φάση προστέθηκαν τα πλευρικά δωμάτια, η στοά και ο μιναρές , οπότε και απέκτησε λειτουργία κανονικού τεμένους.

Όσον αφορά τον Μουσταφά Μπέη σύμφωνα με τις εκτιμήσεις πρόκειται για τον Νταβουτπασάογλου Μουσταφά Μπέη, γιο του μεγάλου βεζίρη Νταβούτ Πασά, ο οποίος διατηρούσε κτήματα στην περιοχή. Διετέλεσε σαντζάκμπεης των Σερρών πριν το 1516.  Αναφορά στην ομορφιά και τις λειτουργίες του τεμένους Μουσταφά Μπέη κάνει κατά την διάρκεια της επίσκεψης του στις Σέρρες ο Οθωμανός περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπί: «παλαιόν καλλιτεχνικόν τέμενος, κτήριον μέγα…. Με ιμαρέτια, ιεροδιδακτήριον σχολήν, κεκαλυμμένων από ανωθεν έως κάτω με μόλυβδον».

Αρχιτεκτονικά το κτήριο έχει διαστάσεις 17,75χ14,62 μ και ανήκει στην κατηγορία των τζαμιών με τρούλο και πρόστωο. Όπως και στα υπόλοιπα τζαμιά ο μιναρές ο οποίος βρισκόταν στη  δυτική πλευρά του κτιρίου έχει κατεδαφιστεί την περίοδο του μεσοπολέμου ενώ κ κόγχη του «μιχράμπ» είναι στραμμένη προς την Μέκκα.

Το κύριο οικοδομικό υλικό είναι η λίθος ενώ ένα μεγάλο μέρος είναι κατασκευασμένο με πλινθοδομή. Όπως και στο Τζιτζιρλί η σκεπή του Μουσταφά ήταν καλυμμένη με μόλυβδο το μεγαλύτερο μέρος του οποίου έχει αφαιρεθεί την εποχή του μεσοπολέμου για την κατασκευή πολεμοφοδίων.

Εντυπωσιακό είναι το προστώο του τεμένους το οποίο στηρίζεται σε πέντε μαρμάρινους κίονες που με τη βοήθεια ισάριθμων τόξων συγκρατούν την στέγη την οποία καλύπτουν τέσσερις ημισφαιρικοί τρούλοι.

Το εσωτερικό του τζαμιού χωρίζεται σε τρία μέρη, τον κυρίως λατρευτικό χώρο και τα δύο πλαϊνά δωμάτια που συνδέονται μεταξύ τους μέσω στοάς. Η σκεπή του μεσαίου χώρου καλύπτεται από ημισφαιρικό τρούλο που στηρίζεται σε οκταγωνικό τύμπανο.

Αν το Μουσταφά Μπέη θυμίζετε για κάτι αυτός είναι ο  πλούσιος διάκοσμος του, αρκετά σημεία του οποίου έχουν χαθεί λόγω της φθοράς του χρόνου. Η ανθρώπινη αμέλεια και ο χρόνος δεν φέρθηκαν με αξιοπρέπεια στο τζαμί το οποίο να σημειωθεί πως ως το 2006 χρησιμοποιούνταν ως εργαστήριο επεξεργασίας ξύλου.

Του Παναγιώτη Καγιογλίδη

Με πληροφορίες από το βιβλίο: «H Οθωμανική αρχιτεκτονική στην Ελλάδα», των  Βιργινία Αλμπάνη, Μιχάλης Ανδριανάκης, Κώστας Γιαπιτσόγλου, Σοφία Δουκατά - Δεμερτζή, Δημήτριος Ζυγομαλάς, Γιώργος Κακαβάς, Ελένη Ι. Κανετάκη, Ανδρομάχη  Κατσελάκη, Φραγκίσκα  Κεφαλλωνίτου, Ηλίας  Κολοβός, Αναστασία  Κουμούση, Σταρούλα Δαδάκη,  κ.α.. Επιμέλεια: Έρση Μπρούσκαρη  (σελ 279-288). Έκδοση Υπουργείου Πολιτισμού, Αθήνα.